İnternetten Bebek Maması Satmak Suç Mu? Tıbbi Mama Satışının Cezası ve Yasal Düzenlemeler, İnternetten bebek maması satmak suç mu? İnternetten tıbbi mama satışı yasak mı? Özel tıbbi amaçlı gıdaların internet üzerinden satılması cezai sorumluluk doğurur mu? Özellikle e-ticaret siteleri ve çevrimiçi pazaryerlerinde bebek maması ile özel tıbbi amaçlı gıda satan kişiler hakkında yürütülen soruşturmalarda bu sorular önem taşımaktadır.
İnternet üzerinden bebek maması veya tıbbi mama satılması tek başına ceza sorumluluğunun doğduğu anlamına gelmez. Satışa konu ürünün hukuki niteliğinin belirlenmesi gerekir. Çünkü bebek maması, devam formülü, özel tıbbi amaçlı gıda ve ilaç, hukuken aynı ürün grubunu ifade etmemektedir.
Bu nedenle internetten mama satışı nedeniyle yürütülen bir ceza soruşturmasında 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu, 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun, özel tıbbi amaçlı gıdalara ilişkin mevzuat ve somut olayın niteliğine göre Türk Ceza Kanunu hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.
İnternetten Bebek Maması Satmak Yasak Mı?
İnternetten bebek maması satışının hukuka uygun olup olmadığı konusunda bütün ürünler için geçerli tek bir cevap vermek mümkün değildir. Öncelikle satışa konu ürünün hangi ürün kategorisine dahil olduğu tespit edilmelidir.
Sağlıklı bebeklerin beslenmesine yönelik standart bebek mamaları ile belirli bir hastalık, metabolizma bozukluğu veya özel beslenme ihtiyacı bulunan kişiler için üretilen özel tıbbi amaçlı gıdalar birbirinden farklıdır.
Bu ayrım yapılmadan yalnızca ürünün “mama” olarak adlandırılmasından hareketle internetten satışın suç olduğu sonucuna ulaşılamaz.
Bebek Maması İlaç Mıdır?
İnternetten bebek maması satışı hakkında yürütülen ceza soruşturmalarında en önemli hukuki sorunlardan biri, satışa konu mamanın ilaç veya tıbbi müstahzar sayılıp sayılmayacağıdır.
1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu’nun 1. maddesinde tıbbi müstahzar kavramı tanımlanmıştır. Kanunun 2. maddesinde ise tıbbi müstahzar sayılmayacak ürünlere yer verilmiştir.
1262 sayılı Kanun’un 2/A maddesinde;
“İlaç zümresine girmeyen ve kimyevi maddeleri ihtiva etmeyen tıbbi gıdalar”
tıbbi müstahzarların dışında bırakılmıştır.
Dolayısıyla bir ürünün eczanelerde satılması, doktor tarafından tavsiye edilmesi veya belirli bir sağlık problemi bulunan kişiler tarafından kullanılması, tek başına o ürünün ilaç olduğu anlamına gelmez.
Ceza soruşturmasında ürünün ticari isminden ziyade ruhsatlandırma şekli, içeriği, kullanım amacı ve ilgili mevzuattaki hukuki sınıflandırması araştırılmalıdır.
Tıbbi Mama Nedir? Tıbbi Mama İlaç Mıdır?
Halk arasında “tıbbi mama” olarak ifade edilen ürünlerin önemli bir bölümü mevzuatta özel tıbbi amaçlı gıda kategorisinde değerlendirilmektedir.
Özel tıbbi amaçlı gıdalar; belirli hastalık, bozukluk veya sağlık durumları nedeniyle normal beslenmeyle ihtiyaçları karşılanamayan kişilerin beslenme gereksinimlerinin karşılanması amacıyla geliştirilen ürünlerdir.
Ancak bir ürünün özel bir sağlık durumunda kullanılması, o ürünün kendiliğinden ilaç niteliğinde olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle “tıbbi mama ilaç mıdır?” sorusunun cevabı ürünün hukuki statüsüne göre verilmelidir.
Bebek Maması ile Özel Tıbbi Amaçlı Gıda Arasındaki Fark Nedir?
Bebek mamaları ile özel tıbbi amaçlı gıdalar uygulamada sıklıkla birbirine karıştırılmaktadır.
Sağlıklı bebek ve küçük çocukların beslenmesi amacıyla üretilen bebek formülleri ve devam formülleri, belirli hastalık veya sağlık durumlarındaki kişilerin özel beslenme ihtiyaçları için üretilen ürünlerle aynı hukuki kategoride değildir.
Özel Tıbbi Amaçlı Gıdalar Ruhsatlandırma Yönetmeliği de sağlıklı bebek ve küçük çocuklar için üretilen bebek formülleri ile devam formüllerini kapsam dışında tutmaktadır.
Bu nedenle internetten mama satışı nedeniyle yürütülen soruşturmalarda her ürün ayrı ayrı incelenmelidir.
Özel Tıbbi Amaçlı Gıdaların İnternetten Satışı Yasak Mı?
Bu noktada 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun’un 24. maddesi önem taşımaktadır.
Kanunda;
“İlaçların internet veya başkaca herhangi bir elektronik ortamda satışı yapılamaz.”
hükmü bulunmaktadır.
Düzenlemenin lafzı önemlidir. Kanun koyucu aynı madde içerisinde başka bir düzenleme bakımından “ilaçlar ve özel tıbbi amaçlı gıdalar” ifadelerini birlikte kullanmasına rağmen internet satışına ilişkin cümlede yalnızca “ilaçların” internet üzerinden satılamayacağını belirtmiştir.
Dolayısıyla özel tıbbi amaçlı gıdaların internetten satışı değerlendirilirken ürünün doğrudan ilaç olarak kabul edilerek 6197 sayılı Kanun’un internetten ilaç satışına ilişkin hükmünün uygulanması, özellikle ceza hukuku açısından ayrıca tartışılmalıdır.
Ceza normlarının kapsamı yorum veya kıyas yoluyla genişletilemez.
İnternetten Mama Satmanın Cezası Nedir?
“İnternetten mama satmanın cezası” şeklinde bütün ürünlere uygulanabilecek tek bir ceza bulunmamaktadır.
Cezai veya idari sorumluluk;
- satılan ürünün hukuki niteliğine,
- ürünün ruhsat veya izin durumuna,
- ürünün orijinal olup olmadığına,
- satış biçimine,
- ürün hakkında kullanılan sağlık ve tedavi beyanlarına,
- ürünün bozulmuş veya değiştirilmiş olup olmadığına
göre değişmektedir.
Bu nedenle yalnızca internet üzerinden satış yapıldığı gerekçesiyle doğrudan belirli bir ceza maddesine dayanılması doğru değildir.
1262 Sayılı Kanuna Göre İnternetten Tıbbi Ürün Satışı
1262 sayılı Kanun’un 19. maddesi ruhsatsız tıbbi müstahzarların imal edilmesi ve bunların durumunu bilerek satılması, satışa arz edilmesi veya sattırılmasına ilişkin cezai hükümler içermektedir.
Ancak hükmün uygulanabilmesi için öncelikle satışa konu ürünün 1262 sayılı Kanun anlamında tıbbi müstahzar olması gerekir.
Gıda mevzuatına tabi olan ve tıbbi müstahzar niteliği taşımayan bir ürünün yalnızca internet üzerinden satılması nedeniyle 1262 sayılı Kanun’un tıbbi müstahzarlara ilişkin ceza hükümlerinin doğrudan uygulanması mümkün değildir.
Burada suçta ve cezada kanunilik ilkesi önem taşımaktadır.
Gıda Ürününü “Hastalığı Tedavi Eder” Diyerek Satmak Suç Mu?
1262 sayılı Kanun bakımından yalnızca ürünün içeriği değil, ürünün hangi iddialarla pazarlandığı da önemlidir.
Tıbbi müstahzar niteliğinde olmayan bir gıda veya beslenme ürününün hastalıkları teşhis veya tedavi ettiği iddiasıyla pazarlanması farklı bir cezai değerlendirmeye neden olabilir.
Örneğin normal bir beslenme ürününün internet ilanında “şeker hastalığını tedavi eder”, “hastalığı iyileştirir” veya benzeri tedavi iddiaları kullanılması halinde yalnızca ürünün gıda niteliğinde bulunması cezai sorumluluk tartışmasını sona erdirmeyebilir.
Bu nedenle internet üzerinden satışa ilişkin soruşturmalarda ürün ilanları, ürün açıklamaları ve kullanılan reklam ifadeleri de incelenmelidir.
TCK 193 İnternetten Mama Satışında Uygulanabilir Mi?
TCK m.193, zehirli madde imal ve ticareti suçunu düzenlemektedir.
Maddenin uygulanabilmesi için içeriğinde zehir bulunan ve üretilmesi, bulundurulması veya satılması izne bağlı bir maddenin söz konusu olması gerekir.
Dolayısıyla bir bebek maması veya özel tıbbi amaçlı gıdanın yalnızca internet üzerinden satılmış olması TCK m.193 kapsamında suç oluşması için yeterli değildir.
Ürünün suçun maddi konusunu oluşturup oluşturmadığının ayrıca belirlenmesi gerekir.
TCK 194 İnternetten Mama Satışında Uygulanabilir Mi?
TCK m.194’te sağlık için tehlikeli madde temini suçu düzenlenmiştir.
Bu suç belirli nitelikteki maddelerin çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullanan kişilere verilmesini belirli şartlarla cezalandırmaktadır.
Bu nedenle olağan bir bebek maması veya özel tıbbi amaçlı gıda satışının sırf internet üzerinden gerçekleştirilmiş olması TCK m.194 kapsamında suç oluşturmaz.
Suçun kanunda belirtilen bütün unsurlarının somut olayda gerçekleşmesi gerekir.
Bozulmuş Bebek Maması Satmak Suç Mu?
Satılan mamanın bozulmuş, değiştirilmiş veya insan sağlığını tehlikeye sokacak hale gelmiş olması halinde farklı bir ceza hükmü gündeme gelebilir.
TCK m.186’da bozulmuş veya değiştirilmiş gıda veya ilaçların ticareti suçu düzenlenmiştir.
Ancak her mevzuata aykırı ürün TCK m.186 kapsamında değildir. Ürünün kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş olması gerekir.
Bu nedenle ürünün yalnızca internet üzerinden satılması veya satış yönteminin mevzuata aykırı olduğunun ileri sürülmesi TCK m.186’nın uygulanması için yeterli değildir.
Numune Alınmadan ve Analiz Yapılmadan Ceza Verilebilir Mi?
İnternetten bebek maması ve tıbbi mama satışına ilişkin soruşturmalarda önemli savunma konularından biri de numune ve laboratuvar analizi meselesidir.
Bir mamanın insan sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş olup olmadığı teknik incelemeyi gerektirir.
Orijinal ambalajında bulunan üründen numune alınmamış, laboratuvar analizi yapılmamış ve ürünün insan sağlığı açısından tehlikeli olduğuna ilişkin bilimsel bir tespit ortaya konulmamışsa, yalnızca varsayımdan hareketle ürünün sağlığa zararlı olduğunun kabul edilmesi ceza muhakemesinin ispat kuralları bakımından sorunludur.
Özellikle TCK m.186 kapsamında yapılacak değerlendirmede somut ürünün niteliğinin ve sağlığa yönelik tehlikenin ispatlanması gerekir.
Eczanede Satılan Her Ürün İlaç Mıdır?
Hayır. Bir ürünün eczanede satılıyor olması tek başına onun hukuken ilaç olduğunu göstermez.
Eczanelerde ilaçların yanında farklı hukuki statülere sahip ürünler de satılmaktadır. Bu nedenle “eczanelerde satılıyor” gerekçesinden hareketle ürünün tıbbi müstahzar veya ilaç olduğu kabul edilemez.
Ceza hukukunda önemli olan ürünün mevzuattaki gerçek hukuki statüsüdür.
İnternetten Bebek Maması Satışı Nedeniyle İfadeye Çağrılma
İnternet üzerinden bebek maması, tıbbi mama veya özel tıbbi amaçlı gıda satışı nedeniyle ifadeye çağrılan kişiler açısından dosyanın yalnızca satış kayıtları üzerinden değerlendirilmemesi gerekir.
Satışa konu ürünlerin tek tek belirlenmesi; ürünlerin ruhsat veya kayıt bilgilerinin, faturalarının, tedarik kaynaklarının, ambalajlarının, ürün kategorilerinin ve varsa laboratuvar incelemelerinin dosyaya kazandırılması önemlidir.
Özellikle çok sayıda farklı ürünün satıldığı dosyalarda bütün ürünlerin tek bir kategoriye sokulması ve tamamının “ilaç” kabul edilmesi hukuken hatalı sonuçlara yol açabilir.
İnternetten Bebek Maması Satışı Hakkında Ceza Soruşturmasında Nelere Bakılır?
İnternetten bebek maması veya özel tıbbi amaçlı gıda satışı nedeniyle yürütülen bir ceza soruşturmasında öncelikle şu sorular cevaplandırılmalıdır:
- Satılan ürün tam olarak nedir?
- Ürün hangi mevzuata tabidir?
- Ürün ilaç mı, gıda mı, özel tıbbi amaçlı gıda mı?
- Ürünün ruhsat veya kayıt durumu nedir?
- Ürün orijinal ambalajında mıdır?
- Ürünün içeriği değiştirilmiş midir?
- Üründen numune alınmış mıdır?
- Laboratuvar analizi yapılmış mıdır?
- Ürünün insan sağlığı bakımından tehlikeli olduğu bilimsel olarak tespit edilmiş midir?
- Satış ilanında ürüne tedavi edici özellik atfedilmiş midir?
- Şüphelinin ürünün hukuki niteliği ve varsa aykırılık konusunda bilgisi var mıdır?
Bu hususlar ortaya konulmadan yalnızca ürünün internet üzerinden satılmış olmasından hareketle cezai sorumluluk sonucuna ulaşılması doğru değildir.
Sonuç: İnternetten Bebek Maması ve Tıbbi Mama Satışı Suç Mudur?
İnternetten bebek maması satmak veya internetten tıbbi mama satmak her durumda ve kendiliğinden suç değildir. Bununla birlikte ürünün hukuki niteliği, ruhsat durumu, içeriği, satış ve reklam biçimi ile somut olayın özelliklerine göre idari veya cezai sorumluluk gündeme gelebilir.
Bu nedenle internet üzerinden mama satışı nedeniyle yürütülen ceza soruşturmalarında yapılması gereken ilk işlem, ürünün satış biçiminden önce hukuki statüsünün belirlenmesidir.
1262 sayılı Kanun kapsamında tıbbi müstahzar sayılmayan bir ürünün yorum yoluyla ilaç kabul edilmesi; 6197 sayılı Kanun’daki ilaçlara ilişkin hükümlerin farklı ürün kategorilerine doğrudan uygulanması veya ürün üzerinde herhangi bir inceleme yapılmaksızın TCK m.186 kapsamında sağlığa zararlı kabul edilmesi, suçta ve cezada kanunilik ile şüpheden sanık yararlanır ilkeleri bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.
İnternetten bebek maması veya özel tıbbi amaçlı gıda satışı nedeniyle yürütülen soruşturmalarda her ürün ve her satış işlemi kendi özellikleri içerisinde incelenmeli; ceza sorumluluğu varsayıma değil, kanunda düzenlenen suçun unsurlarının somut delillerle ortaya konulmasına dayanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
İnternetten bebek maması satmak suç mu?
Her bebek maması satışı kendiliğinden suç oluşturmaz. Ürünün hukuki niteliği, ruhsat veya kayıt durumu ve satış biçimi birlikte değerlendirilmelidir.
Tıbbi mama ilaç mıdır?
Her tıbbi amaçla kullanılan beslenme ürünü ilaç değildir. Ürünün ilgili mevzuattaki hukuki statüsünün ayrıca belirlenmesi gerekir.
Eczanede satılan mama ilaç sayılır mı?
Bir ürünün eczanede satılması tek başına onun ilaç olduğunu göstermez.
Özel tıbbi amaçlı gıda ile bebek maması aynı mıdır?
Hayır. Sağlıklı bebeklere yönelik bebek formülleri ile özel tıbbi amaçlı gıdalar farklı hukuki kategorilerde değerlendirilebilir.
İnternetten mama satışı nedeniyle hapis cezası verilebilir mi?
Satışın hangi suçun bütün unsurlarını oluşturduğu somut olarak belirlenmeden yalnızca internet üzerinden satış yapıldığı gerekçesiyle hapis cezasından söz edilemez.
Mama üzerinde analiz yapılmadan TCK 186 uygulanabilir mi?
TCK m.186 bakımından ürünün kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak biçimde bozulmuş veya değiştirilmiş olduğunun ortaya konulması gerekir. Numune veya laboratuvar incelemesinin bulunmaması bu ispat bakımından önemli bir sorun oluşturabilir.